English
دوشنبه، ۲۹ مرداد ۱۳۹۷, ۲۰:۵۰
به پایگاه خبری تحلیلی فولاد خوش آمدید. / ثبت نام کنید / ورود
 

اخبار

آيا بانك‎ها در مرحله بحران "پنهان" قرار دارند؟

پايگاه خبري فولاد ايران - بحران پنهان يا ترازنامه اي معضلي است كه بانكهاي بد با خلأ نظارتي بانك مركزي به كمك ترفندهايي درصدد پوشش زيان دهي و شكاف بين بدهي‌ها و دارايي‌هاي خود هستند كه در بلند مدت مي تواند منجر به بحران آشكار و خطرناك شود.

طي چهار دهه گذشته، حدود 147 بحران بانكي در جهان اتفاق افتاده كه بحران مالي سال 2008، اقتصاد بيش از 25 كشور جهان را تحت شعاع خود قرار داد.معضل بحران بانكي در ايران نيز موضوعي است كه طي سالهاي اخير بتدريح در ديد كارشناسان پر رنگتر شده و بيشتر مورد بحث و گفت وگو قرار گرفته است. علامتهاي مختلفي همچون بالا بودن زيان انباشته بانكها، مطالبات غيرجاري بانكها و نرخ بهره بالا از جمله سيگنالهاي خطرناك موجود در نظام بانكي ما دانسته مي شود.

عموما در اذهان و افكار عمومي بحران بانكي را مساوي با هجوم مشتريان براي خارج كردن سپرده ها از سيستم بانكي تلقي مي كنند. به شكلي كه در صورت وقوع اين معضل، تقاضاهاي انبوه براي خروج نقدينگي از  بانك به دلايل مختلف سياسي، اقتصادي و... باعث مي شود بانك از پرداخت تعهدات و بدهي خود در برابر سپرده گذاران و يا از بازپرداخت وام هايي كه از ساير بانكها اخذ كرده (وام بازاربين بانكي) عاجز شود و به تبع آن بانك منابع ريالي كه شريان حياتي اش به عنوان واسطه گري مالي است را از دست بدهد.

bank run چيست؟

زمانيكه هجوم بانكي رخ ميدهد سپرده گذاران براي برداشت سپرده هاي خود به طور گسترده بـه بانك مراجعه مي نمايند، زيرا انتظار دارند بانك به زودي ورشكسته شود. در اين شرايط بانـك مجبـور مـي شـود دارايي هاي نقد خود را به وسيله فروش دارايي هاي منقول و غيرمنقول خود و تبديل آن به منابع نقدي را افزايش دهد و اين موضوع موجب تشديد خسارت به بانك ميشود. اين پديده به عنوان هجوم بانكي يا bank run در ادبيات مالي جهان شناخته مي شود.

هجوم بانكي اگر به مرحله حاد خود برسد حتي يك بانك با داشتن شرايط ايده آل مطابق با شاخصهاي بانكداري يعني: 1.ارزش داراييهاي بالايي در ترازنامه خود داشته و اين رقم بيش از بدهي هايش است 2.  داراي كفايت سرمايه مناسبي هم باشد؛ به دليل هجوم گسترده مشتريان براي دريافت سپرده هاي خود در مدت كوتاهي دچار افت جريان نقدينگي مي شود و سپس بلافاصله در چاه ورشكستگي سقوط مي كند.

در نظام مالي كه دچار هجوم بانكي فراگير شود مردم با احساس خطر ورشكستگي بانك و ترس سوخت شدن دارايهاي شان زنجيره وار اقدام به خارج كردن سپرده مي كنند بدين گونه كه گروه اول در دوره اول سپرده هاي خود را برداشت مي كنند و گروه دوم به محض اطلاع از برداشت سپرده توسط گروه اول، سپرده هاي خود را از بانك خارج مي سازند.

كليد خوردن بحران پنهان با دست بردن در ترازنامه ها

اما اين قضيه به يك باره به عنوان داستان سقوط و ورشكستگي سيستم بانكي شناخته نمي شود بلكه به عقيده نخبگان پولي و بانكي اصولا قبل از اينكه اين فاجعه مالي-بانكي به صورت گسترده فراگير شود ابتدا علائمي از جمله «بحران پنهاني»، «سيگنال دهي بحران» را از خود در سيستم مالي كشور نشان مي دهد.

بحران بانكي پنهان به شرايطي اطلاق مي شودكه يك بانك ميزان بدهي هايش بيش از ارزش دارايي‌هايش در ترازنامه باشد و سرمايه موجود بانك هم توان پاسخگويي به بدهي هايش را نداشته باشد. كاهش ارزش دارايي هاي بانك به دلايل مختلفي همچون: افزايش مطالبات معوق شده، كاهش ارزش ريالي سرمايه گذاري صورت گرفته در بازار توسط شركتهاي بانكي و يا پيشي گرفتن سرعت رشد بدهي ها نسبت به رشد دارايي به وقوع مي رسد. البته بايد توجه داشت كه زيان دهي ترازنامه اي لزوما هجوم بانكي را در پي ندارد. يعني با بحران پنهان بانك هنوز با هجوم سپرده گذاران مواجه نشده در حاليكه آرام آرام در حال فرو رفتن در گرداب ورشكستگي و مواجه شدن با پديده هجوم بانكي است.

نمايش دارايي هاي خيالي

متاسفانه اين موضوعي است كه گريبانگير عمده بانكهاي وطني شده است و بانكها هم با خلأ نظارتي بانك مركزي به جاي حل مسئله صورت مسئله را تغيير داده اند و  با سعي هرچه تمام تر در تلاش براي سرپوش نهادن بر زيان دهي و پر كردن شكاف ميان دارايي ها و بدهي هاي خود هستند و براي اين مقصود عمدتا از ترفندي به نام « ايجاد دارايي موهوم» در ترازنامه هاي خود بهره مي برند. عمدتا اين ترفند به دو شكل در ترازنامه ها و صورت هاي مالي بانكي مورد استفاده قرار مي گيرد:

1. جاري كردن مطالبات"غيرجاري": به وسيله استمهال كردن مطالبات معوق و غيرقابل وصول. بدين معنا كه در سيستم بانكدارياگر مشتري، تسهيلات دريافتي خود را بازپرداخت نكند آنگاه مطالبات جاري بانك تبديل به مطالبات غيرجاري مي شود و در اين شرايط مجبور است در ازاي معوقات ذخيره گيري مطالبات مشكوك الوصول را داشته باشد كه منجر به كوچك شدن دارايي و افزايش بدهي اش مي شود كه اين عمل براي بانك گران تمام مي شود؛ درحاليكه با مهلت دادن اسمي به وام گيرنده و استمهال، اين بدهي ها را از ترازنامه خود مي زدايد با وجود اينكه ميزان بدهي كه وام گيرنده دارد هنوز پا بر جا است.

2. انعكاس دارائي هاي خيالي: به گونه اي كه با ثبت ارزش هاي بالا و غيرواقعي بر دارايي هاي مشهود و غيرمشهود خود و همچنين با نشان دادن سودهاي كاذب از سرمايه گذاري خود سعي در رسيدن به هدف خود دارند. بدين صورت كه بانكها با معاملات صوري با يكديگر و يا با شركت هاي زيرمجموعه خودشان، ارزش دفتري چندين برابري براي دارايي هاي ثابت و سرمايه گذاري هاي خود ثبت مي نمايند.

روانشناسي پرداخت سودهاي نجومي

به طور خلاصه اكنون در كشور شاهد بانكداري هستيم كه از يك سو در تكاپو و رقابت ناسالم براي جذب هرچه بيشتر سپرده با سودهاي غيرقانوني از دست مردم هستند تا بتوانند جوابگوي انبوه سودهاي سپرده گذاران گذشته خود باشند و از سوي ديگر با ايجاد دارايي هاي موهوم و دستكاري در ترازنامه ها حتي المقدور خود را در بين اذهان عمومي و كارشناسان سرپا و سالم نشان دهند. به گفته كارشناسان اگر علاقه بانكها براي وعده هاي سود هاي نجومي سپرده باوجود اينكه علائم مريضي ورشكستگي در آنان ديده مي شود و خودشان بيش از سايرين به آن آگاه هستند ريشه يابي شود به دو علت مي رسيم:

  1.  انعقاد قراردادهاي صوري و فرار از شراكت در سود و زيان: طبق قانون عمليات بانكداري بدون ربا بانكها از اعطاي سود ثابت به سپرده گذار منع شده اند وموظف به پرداخت سود علي الحساب به  سپرده گذار هستند. در حالي كه اين هدف فقط به وسيله عمل واقعي به قراردادهاي فقهي در نظر گرفته شده در قانون حاصل مي شود. بدين گونه كه بانكها در قرارداد خود با وام گيرنده بايد موظف باشد كه طبق مفاد قانوني و شرعي عقود با در سود و زيان مشتري با او شريك باشد و تبع آن اگر ضرري حاصل شد هم بانك و هم سپرده گذار كه پولش را در اختيار بانك قرارداده نيز ريسك ضرر در سرمايه گذاري بانك به عنوان وكيل را به خود بپذيرد. ولي مي بينيم كه بانكها با قراردادهاي صوري و فرار از شراكت در سود و زيان با وام گيرنده در دام سيكل پرداخت سود ثابت به سپرده ها افتاده اند. در حالي كه اين كار از يك سو مخالف صريح قانون و شرع است و از سوي ديگر بانكداري مدرن امروزي دنيا به اين مدل از بانكداري مشاركتي روي آورده و اين مدل بانكداري اسلامي را  راه حل كاهش به وقوع پيوستن بحران هاي اقتصادي دانسته است.
  2. رقابت براي حفظ بقا: انگيره‌ حفظ بقا براي بانكها و موسسات مالي غيربانكي آنچنان قوي است كه آنها حتي حاضرند با تحمل زيان ناشي از هزينه‌هاي فزاينده‌ تامين مالي خود و جذب سپرده، چندصباحي ورشكستگي خود را به تعويق بيندازند. و شاهد آن هستيم كه حتي بانك‌هاي دولتي نيز ناچار اند براي حفظ سپرده‌گذاران خود، نرخ‌هايي نزديك به نرخ بانكهاي نامعتبر پيشنهاد دهند.
  3. جذب سپرده بهتر از قرض گرفتن از بانك مركزي: بانكها با روي آوردن به اضافه‌برداشت از بانك مركزي و و پرداخت نرخ و جريمه هاي بالا در اين نوع قرض گرفتن، هزينه‌هاي سنگيني را متحمل شده‌اند. بنابراين براي  تامين نقدينگي خود و اجتناب از جرايم ناشي از اضافه‌برداشت به سمت جذب سپرده مردمي با نرخي كمتر از نرخ بانك مركزي تمايل پيدا كرده اند.

يادداشت از محمدعلي قشقايي

۲۲ خرداد ۱۳۹۷ ۱۲:۰۳
تعداد کلیک: ۷۶

نظرات بينندگان

میانگین امتیاز کاربران: 0.0  (0 رای)

امتیاز:
 
نام فرستنده: *
پست الکترونیک:  
نظر: *
 
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500  


کلیه حقوق این سایت متعلق به پایگاه خبری تحلیلی فولاد (ایفنا) به شماره ثبت 29568/91 از وزارت ارشاد اسلامی می باشد.
برداشت مطالب بدون ذکر منبع پیگرد قانونی دارد.
 Error!
Attention

An error has occurred in this page or site is temporary down for update.

سایت به دلیل انجام عملیات به روز رسانی یا بروز خطا برای لحظاتی در دسترس نیست