پایگاه خبری فولاد ایران - با وجود فشار مستقیم دونالد ترامپ برای احیای صنعت نفت ونزوئلا پس از بازداشت نیکلاس مادورو در یک عملیات شبانه، واقعیتهای فنی، مالی و سیاسی نشان میدهد بازگرداندن این کشور به جایگاه پیشین نفتیاش بسیار دشوارتر از آن است که کاخ سفید تصور میکند. طبق گزارش اویل پرایس، هرچند ونزوئلا بزرگترین ذخایر اثباتشده نفت جهان را در اختیار دارد، اما دههها سوءمدیریت، فساد، تحریم و فرسایش زیرساختها، این مزیت را عملاً فلج کرده است.
ونزوئلا زمانی یکی از غولهای نفتی جهان بود. تولید نفت این کشور در سال ۱۹۷۰ به رکورد ۳.۷۵ میلیون بشکه در روز رسید و در دهههای بعد نیز، به لطف سرمایهگذاریهای کلان شرکتهای بزرگ آمریکایی و اروپایی، در سطح بالایی باقی ماند. حتی ملیسازی صنعت نفت در سال ۱۹۷۶ و تشکیل شرکت PDVSA نتوانست سرمایهگذاران خارجی را فراری دهد.
اما از دهه ۱۹۸۰ به بعد، روندی نزولی آغاز شد. اگرچه در دهه ۱۹۹۰ با آزادسازی مقررات و قراردادهای جذاب، تولید دوباره تا حدود ۳.۵ میلیون بشکه در روز (۱۹۹۷) افزایش یافت، اما روی کار آمدن هوگو چاوز در ۱۹۹۹ نقطه عطفی منفی بود.
انقلاب بولیواری چاوز و سیاستهای ضدآمریکایی او به ملیسازی گسترده داراییهای نفتی خارجی انجامید؛ اقدامی که میلیاردها دلار به شرکتهایی مانند اکسونموبیل و کونوکوفیلیپس خسارت زد. از میانه دهه ۲۰۰۰، تحریمهای آمریکا، کاهش سرمایهگذاری، خروج نیروی متخصص و فرسودگی تجهیزات، صنعت نفت ونزوئلا را وارد سراشیبی تند کرد.
با سقوط قیمت نفت در سال ۲۰۱۴ و سپس همهگیری کرونا، وضعیت به فاجعه کامل تبدیل شد. تولید نفت در سال ۲۰۲۰ به حدود ۵۰۰ هزار بشکه در روز سقوط کرد؛ سطحی که برای کشوری با چنین ذخایری بیسابقه بود.
امروز، حتی با وجود کاهش نسبی تحریمها، کمک چین و ایران، و مجوز محدود آمریکا به شورون برای فعالیت در ونزوئلا، تولید نفت این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود یک میلیون بشکه در روز برآورد میشود؛ کمتر از یکسوم اوج دهه ۹۰.
کارشناسان میگویند مشکل اصلی نه سیاست، بلکه زیرساختهای بهشدت فرسوده است. خطوط لوله زنگزده، پالایشگاههای نیمهویران، دکلهای بلااستفاده و تأسیساتی که یا برای قطعات یدکی غارت شدهاند یا کاملاً رها شدهاند، هزینه و زمان احیا را بهشدت افزایش دادهاند.
پروفسور فرانسیسکو مونالدی از دانشگاه رایس برآورد میکند برای بازگشت به سطح تولید تاریخی، حداقل ۱۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری سالانه به مدت ۱۰ سال لازم است. برخی تحلیلها حتی از نیاز به بیش از ۱۸۰ میلیارد دلار طی ۱۵ سال برای رسیدن به تولید ۳ میلیون بشکه در روز سخن میگویند.
نماد عینی این فروپاشی، فاجعه زیستمحیطی در دریاچه ماراکایبو است. هزاران تأسیسات نفتی فرسوده، نشت مداوم نفت و نبود حتی نقشه دقیق از زیرساختهای موجود، این منطقه را به یکی از بدترین کانونهای آلودگی نفتی در آمریکای لاتین تبدیل کرده است. ضعف شدید اسناد فنی و «حافظه سازمانی» در PDVSA، کار شناسایی و تعمیر را تقریباً غیرممکن کرده است.
یکی از چالشهای کمتر دیدهشده اما حیاتی، کمبود کندنسیت است؛ مادهای سبک که باید با نفت فوقسنگین ونزوئلا مخلوط شود تا قابلیت جریان و پالایش پیدا کند. تولید داخلی کندنسیت تقریباً نابود شده و ونزوئلا کمتر از ۲۰ هزار بشکه در روز از آن تولید میکند. تا همین اواخر، ایران نفتا (مشتق کندنسیت) به ونزوئلا میفرستاد. اگر آمریکا واقعاً به دنبال افزایش تولید نفت ونزوئلاست، باید تأمین پایدار این ماده را نیز تضمین کند.
با وجود فشار ترامپ، شرکتهای بزرگ نفتی آمریکا و اروپا هنوز تمایلی جدی به سرمایهگذاری نشان ندادهاند. مدیرعامل اکسونموبیل ونزوئلا را «غیرقابل سرمایهگذاری» خوانده است. حتی آن شرکتهایی که نگاه مثبتتری دارند، از ارائه تعهد مالی خودداری میکنند؛ چرا که ریسک سیاسی، حقوقی، زیستمحیطی و فنی بسیار بالاست.
بازگشت نفت ونزوئلا به صحنه جهانی، صرفاً با دستور سیاسی یا کاهش تحریمها ممکن نیست. صنعت نفت این کشور نیازمند دههها سرمایهگذاری سنگین، بازسازی عمیق زیرساختها، ثبات حقوقی و اعتماد سرمایهگذاران است. ترامپ ممکن است بزرگترین ذخایر نفت جهان را ببیند، اما واقعیت میدانی نشان میدهد راه احیای ونزوئلا طولانی، پرهزینه و بهمراتب پیچیدهتر از انتظارات کاخ سفید است.
منبع: OilPrice